Osnovni informacii za proektot
,,Evropska mre`a na u~ili{ta {to go unapreduvaat zdravjeto vo Republika Makedonija
Proektot Evropska mre`a na u~ili{ta {to go unapreduvaat zdravjeto (EMUUZ)
e zaedni~ki proekt na Svetskata zdrastvena organizacija, Sovetot na Evropa i
Evropska komisija. Vo Evropa proektot e zapo~nat vo 1992 godina. Dosega vo
Mre`ata se vklu~eni preku 40 zemji, re~isi 500 u~ili{ta. Republika Makedonija
vleze vo Evropskata mre`a 1995 godina, so deset osnovni u~ili{ta.
Vo 1997 godina be{e formirana nacionalna mre`a so 23 u~ili{ta {to go
unapreduvaat zdravjeto. Tie direktno se vodeni, obu~uvani i supervizirani od
Nacionalniot centar
-
Biro za razvoj na
obrazovanieto i Ekspertskiot tim na Proektot pri Institutot za psihologija,
Filozofski fakultet.
Proektot e odobren i podr`an od dve ministerstva vo Republika Makedonija
-
Ministerstvo za zdravstvo i Ministerstvoto za obrazovanie i nauka ( Biroto za
razvoj na obrazovanieto), vo sorabotka so Filozofskiot fakultet. Nacionalen
koordinator na Proektot vo Makedonija e Mitko ^e{larov, sovetnik vo Biroto za
razvoj na obrazovanieto, a ~lenovi na timot se: m-r Lina ]ostarova-Unkovska,
rakovoditel na stru~niot tim, Sne`ana Jankulovska, Veqka Juran i Daniela
Zaharieva.
Vo soglasnost so Otavskata povelba od 1986 godina, vrz ~ii principi e postaven i celiot proekt na evropsko nivo, fokusot e naso~en kon razvivawe na odgovornosta na sekoj poedinec za sopstvenoto zdravje preku razvivawe zdrav `ivoten stil, kako i kon razvivawe na gri`ata za `ivotnata sredina i op{testvenata zaednica. Vo fokusot na strategiite za unapreduvawe na zdravjeto vo u~ili{tata i zdravstvenoto obrazovanie e prou~uvaweto na faktorite {to vlijaat vrz odnesuvaweto, a ne vrz samoto odnesuvawe. Tie faktori se: znaewata, stavovite, uveruvawata, percepciite, vrednostite, ve{tinite, samodoverbarta i slikata za sebe, fizi~kata sredina, psihosocijalnata sredina.
EMUUZ proektot vo Makedonija zapo~na so rabota so u~ili{tata vo 1995 godina,
obiduvaj}i se da go sledi holisti~kiot koncept za zdravje i 12 - te kriteriumi
na u~ili{te {to go unapreduva zdravjeto, predlo`eni od EMUUZ i SZO. Vo 1996
godina nacionalniot tim podgotvi programa za vodewe na u~ili{ta niz kontinuirana
obuka, vklu~uvaj}i vo u~ili{nite timovi edukatori za {irewe na idejata za
U~ili{te {to go unapreduva zdravjeto. Glavni poliwa na razvoj i deluvawe na
makedonskite u~ili{ta {to go unapreduvaat zdravjeto bea:
·
U~estvo na u~enicite vo `ivotot na u~ili{teto
·
Unapreduvawe na mentalnoto i emocionalnoto zdravje
·
Podgotvenost na u~ili{teto za spravuvawe so krizni situacii
Poa|aj}i od osnovnata ideja, za ostvaruvawe na vistinskoto u~estvo na u~enicite vo `ivotot na u~ili{teto, u~ili{tata se vodeni kon demokratizacija, promena na poziciite na vlijanie, vo nasoka na zajaknuvawe na u~enicite za prezemawe na odgovornosta i pottiknuvawe na individualniot anga`man i inicijativnosta. Takvata praktika bi ovozmo`ila transformacija na obrazovniot sistem od moralisti~ki kon demokratski model, kade {to u~ili{teto stanuva prostor za u~ewe i razvoj na sekoj poedninec. Vo takvi ramki i u~eni~kite proekti za unapreduvawe na zdravjeto, vodeni i poddr`ani od nastavncite, dobivaat sosema nov kvalitet na spravuvawe so problemite na zdravjeto na zaednicata, povrzani so detskata vizija za promeni, i iskustvoto na posvetenost i akcija vo nivnata realizacija. Edna od klu~nite strategii na demokratizacijta na zdravstevnoto obrazovanie stanuva i razvojot na kompetentnosta za akcija kaj u~enicite i nastavnicite, pomognato so S-IVAP (selekcija, istra`uvawe, vizija, akcija i promena) pristapot vo soo~uvawe so problemite i dilemite vo vrska so zdravjeto na mladite. Novina vo koristeweto naovaa metodoligija e vklu~uvaweto na studenti od Univerzitetot, obu~eni po S- IVAP, kako pomo{ na u~enicite vo vodeweto na proekti. Toa prestavuva novo iskustvo na povrzuvawe na ~lenovite na u~ili{nata zaednica, kako me|usebno, taka i so lokalnata zaednica, preku Univerzitetot.
Kako rezultat na vakvata organizacija i promeni vo u~ili{teto se o~ekuva sozdavawe poinakva atmosfera i interes za unapreduvaweto na mentalnoto i emocionalnoto zdravje (zgolemena samodoverba, ~uvstvo na li~na vrednost, razvoj na me|usebnite odnosi so po~ituvawe i neguvawe na razlikite, posebnosta i originalnosta kaj ~lenovite na zaednicata). Kako rezultat na vakvata praktika se o~ekuva da se razvie ~uvstvitelnosta i spremnosta na u~ili{nata zaednica navremeno i kompetentno da reagira (da se organizira i deluva) i na nenadejni i ekstremni nastani (promeni) ili prodol`itelni krizi, prezemaj}i ja kontrolata i namaluvaj}i gi mo`nite negativni posledici po zdravjeto i natamo{niot razvoj na zaednicata.
So drugi zborovi, vo konceptot na u~ili{te {to go unapreduva zdravjeto gri`ata za zdravjeto e izdignata na nivo na u~ili{na etika. Se voveduva nov stil na u~ili{teto vo gradeweto na odnosite vo u~il{nata zaednica i po{iroko, so pravoto na razli~nost i li~en izbor na sekoj poedinec. Se neguvaat i praktikuvaat novi stilovi na izveduvawe na nastavata, kako i na fizi~koto ureduvawe na u~ili{nata sredina - priodi koi so svojata sevkupnost promoviraat zdravi `ivotni alternativi za site u~enici i ~lenovi na zaednicata.